Bản đồ – Panama (Republic of Panama) – MAP[N]ALL.COM

Panama (Republic of Panama)

Panama (undefined ), gọi chính thức là nước Cộng hoà Panama (República de Panamá), là một quốc gia tại Trung Mỹ. Quốc gia này có biên giới với Costa Rica về phía tây, Colombia về phía đông nam, biển Caribe về phía bắc và Thái Bình Dương về phía nam. Thủ đô và thành phố lớn nhất là thành phố Panama, vùng đại đô thị của thủ đô là nơi cư trú của hơn một nửa trong số 4 triệu dân trong nước.

Panama có một vài bộ lạc bản địa định cư từ trước khi người Tây Ban Nha đến vào thế kỷ XVI. Panama tách khỏi Tây Ban Nha vào năm 1821 và gia nhập một liên hiệp mang tên Cộng hoà Đại Colombia. Đến khi Đại Colombia giải thể vào năm 1831, Panama thuộc Cộng hoà Colombia. Do được Hoa Kỳ giúp đỡ, Panama ly khai từ Colombia vào năm 1903, và cho phép Hoa Kỳ xây dựng kênh đào Panama từ năm 1904 đến 1914. Năm 1977, một hiệp định được ký kết với nội dung Hoa Kỳ chuyển giao toàn bộ kênh đào cho Panama vào cuối thế kỷ XX, hạn cuối là 31 tháng 12 năm 1999.

Doanh thu từ thuế kênh đào tiếp tục chiếm một phần đáng kể trong GDP của Panama, song thương mại, ngân hàng và du lịch là các lĩnh vực lớn và đang phát triển. Năm 2015, Panama đứng thứ 60 thế giới về chỉ số phát triển con người. Kể từ năm 2010, Panama duy trì là nền kinh tế có tính cạnh tranh thứ nhì tại Mỹ Latinh. Rừng rậm bao phủ 40% diện tích đất liền Panama, tại đó có nhiều loài động thực vật nhiệt đới, một số không thấy được ở những nơi khác.

Sau thời kì thám hiểm của Cristoforo Colombo (1502) và Balboa (1513), eo đất này là thuộc địa Tây Ban Nha từ đầu thế kỷ XVI, thực dân Tây Ban Nha đã mở những con đường để chuyển vàng, bạc từ Panama và Peru ra hướng Đại Tây Dương.

Vùng này trực thuộc Phó vương quốc Peru (1542) và New Grenada (1740), bị sáp nhập vào Đại Colombia năm 1819. Năm 1855, cuộc đổ xô tìm vàng ở California dẫn đến việc xây dựng đường. sắt nối liến Colón với Panama. Từ năm 1881 đến năm 1889, Ferdinand de Lesseps tiến hành khai thông kênh đào Panama, công trình bị trì hoãn vì thiếu vốn.

Đa phần chính trị trong nước Panama ở thế kỷ hai mươi gắn liền với Kênh đào Panama và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Đầu thế kỷ XX, Theodore Roosevelt đã theo đuổi những nỗ lực đối ngoại của Hoa Kỳ nhằm tạo lập một thỏa thuận với Colombia sẽ cho phép Mỹ tiếp nhận hoạt đồng điều hành kênh của Pháp vốn bắt đầu từ thời Ferdinand de Lesseps. Tháng 11 năm 1903, Hoa Kỳ ủng hộ phong trào Separatist Junta bí mật gồm một số chủ đất giàu có người Panama dưới sự lãnh đạo của Tiến sĩ Manuel Amador Guerrero nhằm ly khai khỏi Colombia.

Ngày 3 tháng 11 năm 1903, Panama tuyên bố độc lập khỏi Colombia. Chủ tịch Hội đồng Thành phố, Demetrio H. Brid, cơ quan chính quyền cao nhất thời điểm đó, trở thành Tổng thống trên thực tế, và đã chỉ định một Chính phủ Lâm thời ngày 4 tháng 11 để điều hành công việc của nhà nước cộng hòa mới thành lập. Hoa Kỳ, với tư cách quốc gia đầu tiên công nhận nước Cộng hoà Panama mới, đã gửi quân tới bảo vệ những lợi ích kinh tế của nước này. Quốc hội Lập hiến năm 1904 đã bầu Tiến sĩ Manuel Amador Guerrero, một thành viên nổi bật thuộc đảng chính trị bảo thủ, làm Tổng thống hợp hiến đầu tiên của nước Cộng hoà Panama.

Tháng 12 năm 1903, những đại diện của nước cộng hòa đã ký Hiệp ước Hay-Bunau Varilla trao cho Hoa Kỳ quyền xây dựng và quản lý vô hạn định với Kênh đào Panama, mở cửa từ năm 1914. Hiệp ước này đã trở thành một vấn đề ngoại giao tiềm tàng giữa hai quốc gia, trở thành căng thẳng nhất vào Ngày của Martyr (9 tháng 1 năm 1964). Những vấn đề này sau đó đã được giải quyết khi hai bên ký Các hiệp ước Torrijos-Carter năm 1977.

Ý định ban đầu của những người thành lập đất nước là mang lại sự hòa hợp giữa hai đảng chính trị chính (Bảo thủ và Tự do). Chính phủ Panama đã trải qua các giai đoạn bất ổn chính trị và tham nhũng, tuy nhiên, ở nhiều thời điểm trong lịch sử của mình, thời gian cầm quyền của các vị tổng thống hợp hiến thường rất ngắn ngủi. Năm 1968, một cuộc đảo chính lật đổ chính phủ của vị tổng thống mới được bầu gần đó là Arnulfo Arias Madrid diễn ra. Tướng Omar Torrijos cuối cùng đã trở thành người nắm quyền lực trong một chính phủ quân sự (junta), và sau này trở thành nhà lãnh đạo độc đoán cho tới tận khi ông chết trong một vụ tai nạn máy bay gây nghi ngờ năm 1981. Sau cái chết của Torrijos, quyền lực dần được tập trung trong tay Tướng Manuel Antonio Noriega, cựu lãnh đạo lực lượng cảnh sát mật Panama và cựu nhân viên CIA. Noriega liên quan tới vụ buôn lậu thuốc phiện vào Hoa Kỳ, dẫn tới những căng thẳng trong quan hệ hai nước cuối thập niên 1980.

Ngày 20 tháng 12 năm 1989, hai mươi bảy nghìn quân Mỹ tấn công Panama nhằm lật đổ Noriega. Vài giờ sau vụ tấn công, tại một buổi lễ diễn ra bên trong một căn cứ quân sự Mỹ tại Vùng Kênh đào Panama cũ, Guillermo Endara (người chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 5 năm 1989) tuyên thệ nhậm chức tổng thống mới của Panama. Cuộc tấn công diễn ra mười năm trước khi quyền quản lý Kênh Panama được giao lại cho người Panama, theo một thời gian biểu do Các hiệp ước Torrijos-Carter quy định. Sau cuộc tấn công, Noriega tìm cách xin tị nạn tại sứ quán Vatican qua phái bộ ngoại giao do Monsignor Jose S. Laboa đại diện. Quân Mỹ vây quanh sứ quán nhưng không dám xông vào bắt. Lúc đầu họ đề nghị Giáo hoàng trục xuất nhưng bị từ chối. Vì thế các chuyên gia tâm lý chiến đã sử dụng vũ khí âm thanh để ép Noriega ra ngoài, chiến dịch này được mang mật danh “Just Cause”. 

Tiền tệ / Ngôn ngữ 

ISO Tiền tệ Biểu tượng Significant Figures
USD

Đô la Mỹ
(United States dollar)

$ 2

Panama ( undefined ), gọi chính thức là nước Cộng hoà Panama ( República de Panamá ), là một vương quốc tại Trung Mỹ. Quốc gia này có biên giới với Costa Rica về phía tây, Colombia về phía đông nam, biển Caribe về phía bắc và Thái Bình Dương về phía nam. Thủ đô và thành phố lớn nhất là thành phố Panama, vùng đại đô thị của Thành Phố Hà Nội là nơi cư trú của hơn 50% trong số 4 triệu dân trong nước. Panama có một vài bộ lạc địa phương định cư từ trước khi người Tây Ban Nha đến vào thế kỷ XVI. Panama tách khỏi Tây Ban Nha vào năm 1821 và gia nhập một liên hiệp mang tên Cộng hoà Đại Colombia. Đến khi Đại Colombia giải thể vào năm 1831, Panama thuộc Cộng hoà Colombia. Do được Hoa Kỳ giúp sức, Panama ly khai từ Colombia vào năm 1903, và được cho phép Hoa Kỳ thiết kế xây dựng kênh đào Panama từ năm 1904 đến 1914. Năm 1977, một hiệp định được ký kết với nội dung Hoa Kỳ chuyển giao hàng loạt kênh đào cho Panama vào cuối thế kỷ XX, hạn cuối là 31 tháng 12 năm 1999. Doanh thu từ thuế kênh đào liên tục chiếm một phần đáng kể trong GDP của Panama, tuy nhiên thương mại, ngân hàng nhà nước và du lịch là những nghành lớn và đang tăng trưởng. Năm năm ngoái, Panama đứng thứ 60 quốc tế về chỉ số tăng trưởng con người. Kể từ năm 2010, Panama duy trì là nền kinh tế tài chính có tính cạnh tranh đối đầu thứ nhì tại Mỹ Latinh. Rừng rậm bao trùm 40 % diện tích quy hoạnh đất liền Panama, tại đó có nhiều loài động thực vật nhiệt đới gió mùa, 1 số ít không thấy được ở những nơi khác. Sau thời kì thám hiểm của Cristoforo Colombo ( 1502 ) và Balboa ( 1513 ), eo đất này là thuộc địa Tây Ban Nha từ đầu thế kỷ XVI, thực dân Tây Ban Nha đã mở những con đường để chuyển vàng, bạc từ Panama và Peru ra hướng Đại Tây Dương. Vùng này thường trực Phó vương quốc Peru ( 1542 ) và New Grenada ( 1740 ), bị sáp nhập vào Đại Colombia năm 1819. Năm 1855, cuộc đổ xô tìm vàng ở California dẫn đến việc kiến thiết xây dựng đường. sắt nối liến Colón với Panama. Từ năm 1881 đến năm 1889, Ferdinand de Lesseps triển khai khai thông kênh đào Panama, khu công trình bị trì hoãn vì thiếu vốn. Đa phần chính trị trong nước Panama ở thế kỷ hai mươi gắn liền với Kênh đào Panama và chủ trương đối ngoại của Hoa Kỳ. Đầu thế kỷ XX, Theodore Roosevelt đã theo đuổi những nỗ lực đối ngoại của Hoa Kỳ nhằm mục đích tạo lập một thỏa thuận hợp tác với Colombia sẽ được cho phép Mỹ tiếp đón hoạt đồng quản lý kênh của Pháp vốn khởi đầu từ thời Ferdinand de Lesseps. Tháng 11 năm 1903, Hoa Kỳ ủng hộ trào lưu Separatist Junta bí hiểm gồm một số ít chủ đất giàu có người Panama dưới sự chỉ huy của Tiến sĩ Manuel Amador Guerrero nhằm mục đích ly khai khỏi Colombia. Ngày 3 tháng 11 năm 1903, Panama công bố độc lập khỏi Colombia. quản trị Hội đồng Thành phố, Demetrio H. Brid, cơ quan chính quyền sở tại cao nhất thời gian đó, trở thành Tổng thống trên trong thực tiễn, và đã chỉ định một nhà nước Lâm thời ngày 4 tháng 11 để quản lý và điều hành việc làm của nhà nước cộng hòa mới xây dựng. Hoa Kỳ, với tư cách vương quốc tiên phong công nhận nước Cộng hoà Panama mới, đã gửi quân tới bảo vệ những quyền lợi kinh tế tài chính của nước này. Quốc hội Lập hiến năm 1904 đã bầu Tiến sĩ Manuel Amador Guerrero, một thành viên điển hình nổi bật thuộc đảng chính trị bảo thủ, làm Tổng thống hợp hiến tiên phong của nước Cộng hoà Panama. Tháng 12 năm 1903, những đại diện thay mặt của nước cộng hòa đã ký Hiệp ước Hay-Bunau Varilla trao cho Hoa Kỳ quyền kiến thiết xây dựng và quản trị vô hạn định với Kênh đào Panama, Open từ năm 1914. Hiệp ước này đã trở thành một yếu tố ngoại giao tiềm tàng giữa hai vương quốc, trở thành căng thẳng mệt mỏi nhất vào Ngày của Martyr ( 9 tháng 1 năm 1964 ). Những yếu tố này sau đó đã được xử lý khi hai bên ký Các hiệp ước Torrijos-Carter năm 1977. Ý định bắt đầu của những người xây dựng quốc gia là mang lại sự hòa hợp giữa hai đảng chính trị chính ( Bảo thủ và Tự do ). nhà nước Panama đã trải qua những quá trình không ổn định chính trị và tham nhũng, tuy nhiên, ở nhiều thời gian trong lịch sử vẻ vang của mình, thời hạn cầm quyền của những vị tổng thống hợp hiến thường rất ngắn ngủi. Năm 1968, một cuộc thay máu chính quyền lật đổ chính phủ nước nhà của vị tổng thống mới được bầu gần đó là Arnulfo Arias Madrid diễn ra. Tướng Omar Torrijos sau cuối đã trở thành người nắm quyền lực tối cao trong một cơ quan chính phủ quân sự chiến lược ( junta ), và sau này trở thành nhà chỉ huy độc đoán cho tới tận khi ông chết trong một vụ tai nạn đáng tiếc máy bay gây hoài nghi năm 1981. Sau cái chết của Torrijos, quyền lực tối cao dần được tập trung chuyên sâu trong tay Tướng Manuel Antonio Noriega, cựu chỉ huy lực lượng công an mật Panama và cựu nhân viên cấp dưới CIA. Noriega tương quan tới vụ buôn lậu thuốc phiện vào Hoa Kỳ, dẫn tới những stress trong quan hệ hai nước cuối thập niên 1980. Ngày 20 tháng 12 năm 1989, hai mươi bảy nghìn quân Mỹ tiến công Panama nhằm mục đích lật đổ Noriega. Vài giờ sau vụ tiến công, tại một buổi lễ diễn ra bên trong một địa thế căn cứ quân sự chiến lược Mỹ tại Vùng Kênh đào Panama cũ, Guillermo Endara ( người thắng lợi trong cuộc bầu cử tháng 5 năm 1989 ) tuyên thệ nhậm chức tổng thống mới của Panama. Cuộc tiến công diễn ra mười năm trước khi quyền quản trị Kênh Panama được giao lại cho người Panama, theo một thời hạn biểu do Các hiệp ước Torrijos-Carter lao lý. Sau cuộc tiến công, Noriega tìm cách xin tị nạn tại sứ quán Vatican qua phái bộ ngoại giao do Monsignor Jose S. Laboa đại diện thay mặt. Quân Mỹ vây quanh sứ quán nhưng không dám xông vào bắt. Lúc đầu họ đề xuất Giáo hoàng trục xuất nhưng bị khước từ. Vì thế những chuyên viên tâm ý chiến đã sử dụng vũ khí âm thanh để ép Noriega ra ngoài, chiến dịch này được mang mật danh ” Just Cause ” .

Mời Bạn Đánh Giá