Dân tộc Chăm – Địa Ốc Thông Thái

Trang chủ » Bản Đồ » Dân tộc Chăm – Địa Ốc Thông Thái
Trong bài viết này, những bạn hãy cùng Địa Ốc Thông Thái tìm hiểu và khám phá một cách chi tiết cụ thể về dân tộc bản địa Chăm nhé. Các nội dung gồm có phong tục tập quán, hoạt động giải trí sản xuất, văn hóa truyền thống, phục trang, tổ chức triển khai hội đồng, tập tục cưới xin, sinh đẻ, ma chay của người Chăm .

Tổng quan về người Chăm

  • Tên gọi khác: Chàm, Chiêm thành, Hroi.
  • Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô – Polynéxia (ngữ hệ Nam Ðảo).
  • Dân số: 178.948 người (Tổng điều tra dân số 2019).
  • Cư trú: Sống tập trung ở hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Một số nơi khác như An Giang, Tây Ninh, Ðồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh cũng có một phần dân cư là người Chăm; tây nam Bình Thuận và tây bắc Phú Yên có người Chăm thuộc nhóm Hroi.
  • Lịch sử: Dân tộc Chăm vốn sinh tụ ở duyên hải miền Trung Việt Nam từ rất lâu đời, đã từng kiến tạo nên một nền văn hoá rực rỡ với ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá ấn Ðộ. Ngay từ những thế kỉ thứ XVII, người Chăm đã từng xây dựng nên vương quốc Chăm pa. Hiện tại cư dân gồm có hai bộ phận chính: Bộ phận cư trú ở Ninh Thuận và Bình Thuận chủ yếu theo đạo Bà la môn (một bộ phận nhỏ người Chăm ở đây theo đạo Islam truyền thống gọi là người Chăm Bà ni). Bộ phận cư trú ở một số địa phương thuộc các tỉnh Châu Ðốc,Tây Ninh, An Giang, Ðồng Nai và thành phố Hồ Chí Minh theo đạo Islam (Hồi giáo) mới.

Trang phục truyền thống dân tộc ChămHình ảnh dân tộc Chăm trong trang phục truyền thống. Tác giả: Nguyễn Minh Ngọc.

Trang phục truyền thống cuội nguồn của dân tộc bản địa Chăm

Có những nhóm địa phương khác nhau với lối tạo dáng và trang trí riêng khó lẫn lộn với những tộc người trong nhóm ngôn từ hoặc khu vực .

Trang phục nam

Vùng Thuận Hải, đàn ông lớn tuổi thường để tóc dài, quấn khăn. Ðó là loại khăn màu trắng có dệt thêu hoa văn ở những mép và hai đầu khăn cũng như những tua vải. Khăn đội theo lối chữ nhân, hai đầu thả ra hai mang tai. Nhóm Chăm Hroi đội khăn trắng quấn gọn trên đầu. Nam mặc áo cánh xẻ ngực màu sáng hoặc tối. Ðó là loại áo cổ tròn cài cúc. Có người mặc áo ngắn, xẻ ngực, cộc tay. Các đường viền ở cổ sườn, hai thân trước và gấu được trang trí và đính những miếng kim loại hình tròn, có nhóm mặc lễ phục là loại áo dài xẻ nách trắng hoặc đỏ. Trang phục truyền thống là chiếc váy và quần .

Trang phục nữ

Về cơ bản, phụ nữ các nhóm Chăm thường đội khăn. Cách hoặc là phủ trên mái tóc hoặc quấn gọn trên đầu, hoặc quấn theo lối chữ nhân, hoặc với loại khăn to quàng từ đầu rồi phủ kín vai. Khăn đội đầu chủ yếu là màu trắng, có loại được trang trí hoa văn theo lối viền các mép khăn (khăn to), nhóm Chăm Hroi thì đội khăn màu chàm. Lễ phục thường có chiếc khăn vắt vai ngoài chiếc áo dài màu trắng. Ðó là chiếc khăn dài tới 23m vắt qua vai chéo xuống hông, được dệt thêu hoa văn cẩn thận với các màu đỏ, trắng, vàng của các mô tip trong bố cục của dải băng.

Nhóm Khánh Hòa và một số ít nơi, chị em mặc quần bên trong áo dài. Nhóm Chăm Hroi mặc váy quấn ( hở ) có miếng đáp sau váy. Nhóm Tỉnh Quảng Ngãi mặc áo cánh xẻ ngực, cổ đeo vòng và những chuỗi hạt cườm .
Trang phục Chăm, vì có nhóm cơ bản là theo đạo Hồi nên cả nam và nữ lễ phục thiên về màu trắng. Có thể thấy đặc thù phục trang là lối tạo hình áo ( khá nổi bật ) là lối khoét cổ và can thân và nách từ một miếng vải khổ hẹp ( hoặc can với áo dài ) thẳng ở giữa làm TT áo cho cả áo ngắn và áo dài. Mặt khác hoàn toàn có thể thấy ở đây duy nhất là tộc còn thấy phái mạnh mặc váy ở nước ta với lối mang phục trang và phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ riêng .

Nhà của người Chăm

Nhà cửa của đồng bào phần đông có rất ít đặc thù giống nhà của những dân cư Malayô – Pôlinêxia nào khác .
Nói đến nhà ở của người Chăm ở Bình Thuận thì cái nhà chưa phải là cái đáng chăm sóc nhất, mà là một quần thể nhà trong một khuôn viên. Mối quan hệ của những nhà trong quần thể này đã biểu lộ quy trình dan vỡ của hình thái mái ấm gia đình lớn mẫu hệ để trở thành những mái ấm gia đình nhỏ với những ngôi nhà ngắn .
Bộ khung của người Chăm ở Bình Thuận khá đơn thuần. Vì cột cơ bản là vì ba cột ( không có kèo ). Nếu là vì năm cệt thì có thêm xà ngang đầu gác lên cây đòn tay cái nơi hai đầu cột con. Từ những kiểu vì này dần Open cây kèo và trở thành vì kèo .
Về mặt hoạt động và sinh hoạt, mỗi nhà trong khuôn viên có tổ chức triển khai mặt phẳng khác nhau. Song, đồng bào cho rằng nhà thang yơ là kiểu nhà cổ nhất. Ðó là nhà sản, nhưng nay sàn rất thấp gần sát mặt đất. Ðầu hồi bên trái và một phần của mặt nhỏ dành cho khách, củ nhà, kho …
Với những nhà khách hình thức bố cục tổng quan này phần nhiều vẫn được giữ lại. Khác chăng chỉ là hiêm của nhà thang yơ được giữ lại. Khác chăng chỉ là cái hiên của nhà thang yơ được bưng kín để kê phản, bàn và ghế …
Ðó là nói về nhà người Chăm ở Bình Thuận, còn nhà người Chăm ở miền Nam lại rất khác .
– Nhà người Chăm ở An Giang : cách tổ chức triển khai mặt phẳng hoạt động và sinh hoạt còn phảng phất cái hình đồ sộ của nhà thang yơ ở Bình Thuận .
– Nhà người Chăm ở Châu Ðốc : Khuôn viên của nhà Chăm Châu Ðốc không còn nhiều nhà mà chỉ có nhà chính và nhà phụ tích hợp thành hình thước thợ. Chuồng trâu bò và lợn được làm xa nhà ở .
Nhà ở là nhà sàn, chân rất cao để phòng ngập lụt. Cách sắp xếp trên mặt phẳng hoạt động và sinh hoạt trọn vẹn khác với nhà ở Bình Thuận cũng như ở An Giang

Tập tục khi làm nhà mới

Người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận khi dựng nhà mới phải triển khai 1 số ít nghi lễ cúng thần như : cúng Thổ thần để đốn gỗ tại rừng. Khi gỗ luân chuyển về làng phải làm lễ đón cây. Lễ phạt mộc được tổ chức triển khai để khai công cho việc thiết kế ngôi nhà .

Hoạt động sản xuất – kinh tế tài chính

Người Chăm có truyền thống cuội nguồn nông nghiệp ruộng nước, giỏi làm thuỷ lợi và làm vườn trồng cây ăn trái. Bên cạnh việc làm ruộng nước vẫn sống sót mô hình ruộng khô một vụ trên sườn núi. Bộ phận người Chăm ở Nam Bộ lại sinh sống đa phần bằng nghề chài lưới, dệt thủ công bằng tay và kinh doanh nhỏ, nghề nông chỉ là thứ yếu .
Nghề bằng tay thủ công tăng trưởng ở vùng Chăm nổi tiếng là dệt lụa tơ tằm và nghề gốm nặn tay, nung trên những lò lộ thiên. Việc kinh doanh với những dân tộc bản địa láng giềng đã Open từ xưa. Vùng duyên hải miền Trung đã từng là nơi hoạt động giải trí của những đội hải thuyền nổi tiếng trong lịch sử dân tộc .

Phương tiện luân chuyển

Chủ yếu và liên tục vẫn là cái gùi cõng trên sống lưng. Cư dân Chăm cũng là những người thợ đóng thuyền có kỹ thuật cao để hoạt động giải trí trên sông và biển. Họ làm ra những chiếc xe bò kéo, trâu kéo có trọng tải khá lớn để luân chuyển trên bộ .

Tổ chức hội đồng người Chăm

Ðồng bào có tập quán sắp xếp cư trú dân cư theo bàn cờ. Mỗi dòng họ, mỗi nhóm mái ấm gia đình quen thuộc hay có khi chỉ một đại gia đình ở quây quần thành một khoảnh hình vuông vắn hoặc hình chữ nhật. Trong làng những khoảnh như vậy ngăn cách với nhau bởi những con đường nhỏ. Phần lớn làng Chăm có dân số khoảng chừng từ 1.000 người đến 2 nghìn người .

Quan hệ xã hội

Gia đình người Chăm mang truyền thống mẫu hệ, mặc dù xã hội Chăm trước đây là xã hội đẳng cấp, phong kiến. ở những vùng theo Hồi giáo Islam, tuy gia đình đã chuyển sang phụ hệ, vai trò nam giới được đề cao, nhưng những tập quán mẫu hệ vẫn tồn tại khá đậm nét trong quan hệ gia đình, dòng họ với việc thờ cúng tổ tiên. Cư dân Chăm vốn được phân thành hai thị tộc: Cau và Dừa như hai hệ dòng Niee và Mlô ở dân tộc £ đê. Về sau thị tộc Cau biến thành tầng lớp của những người bình dân, trong khi thị tộc Dừa trở thành tầng lớp của quý tộc và tăng lữ. Dưới thị tộc là các dòng họ theo huyết hệ mẹ, đứng đầu là một người đàn bà thuộc dòng con út. Mỗi dòng họ lại có nhiều chi họ. Xã hội cổ truyền Chăm được phân thành các đẳng cấp như xã hội ấn Ðộ cổ đại. Họ có những vùng cư trú riêng và có những ngăn cách rõ rệt: không được thiết lập quan hệ hôn nhân, không sống cùng một xóm, không ăn cùng một mâm…

Văn hóa thẩm mỹ và nghệ thuật

Nhạc cụ Chăm điển hình nổi bật có trống mặt da Paranưng, trống vỗ, kèn xaranai. Nền dân ca – nhạc cổ Chăm đã để lại nhiều tác động ảnh hưởng đến dân ca – nhạc cổ của người Việt ở miền Trung như trống cơm, nhạc nam ai, ca hò Huế … Dân vũ Chăm được thấy trong những ngày hội Bon katê diễn ra tại những đền tháp .

Văn hóa ẩm thực – món ăn tiêu biểu vượt trội

Người Chăm ăn cơm, gạo được nấu trong những nồi đất sét lớn, nhỏ. Thức ăn gồm cá, thịt, rau củ, do săn bắt, hái lượm và chăn nuôi, trồng trọt đem lại. Thức uống có rượu cần và rượu gạo. Tục ăn trầu cau rất thông dụng trong hoạt động và sinh hoạt và trong những lễ nghi phong tục truyền thống .

Phong tục hôn nhân gia đình của người Chăm

Chế độ mẫu hệ vẫn sống sót ở người Chăm miền Trung. Tuy đàn ông trong thực tiễn đóng vai trò to lớn trong đời sống nhưng chủ mái ấm gia đình luôn là người đàn bà cao tuổi. Phong tục Chăm qui định con gái theo họ mẹ. Nhà gái cưới chồng cho con. Con trai ở rể nhà vợ. Chỉ con gái được thừa kế gia tài, đặc biệt quan trọng người con gái út phải nuôi dưỡng cha mẹ già nên được phần chia gia tài lớn hơn những chị .

Phong tục cưới hỏi của người Chăm

Phụ nữ dữ thế chủ động trong quan hệ luyến ái. Hôn nhân cư trú phía nhà vợ, con sinh ra đều theo họ mẹ. Sính lễ do nhà gái lo liệu. Gia đình một vợ một chồng là nguyên tắc trong hôn nhân gia đình .




Phong tục tang ma của người Chăm

Người Chăm có hai hình thức đưa người chết về quốc tế bên kia là thổ táng và hoả táng. Nhóm dân cư theo đạo Bà la môn thường hoả táng theo giáo luật, còn những nhóm dân cư khác thì thổ táng. Những người trong cùng một dòng họ thì được chôn cất cùng một nơi theo huyết hệ mẹ .

Phong tục ngày tết

Người ta thực thi nhiều nghi lễ nông nghiệp trong một chu kỳ luân hồi năm như : lễ khai mương đắp đập, lễ hạ điền, lễ mừng lúa con, lễ mừng lúa ra đòng. Nhưng lễ lớn nhất vẫn là lễ Bon katê được tổ chức triển khai linh đình tại những đền tháp vào giữa tháng mười âm lịch .

Lịch của người Chăm

Người Chăm có nông lịch truyền thống tính theo lịch âm .

Chữ viết và học tập của người Chăm

Dân tộc Chăm có chữ từ rất sớm. Hiện sống sót nhiều bia kí, kinh bằng chữ Chăm. Chữ Chăm được phát minh sáng tạo dựa vào mạng lưới hệ thống văn tự Sascrit, nhưng việc sử dụng chữ này còn rất hạn hẹp trong những tầng lớp tăng lữ và quý tộc xưa. Việc học tập, truyền nghề, vẫn hầu hết là truyền khẩu và bắt chước, làm theo .

Lễ hội và đi dạo của người Chăm

Trẻ em thích đánh cù và thả diều, đánh trận giả, thi cướp cờ, chơi trò bịt mắt bắt dê .

5/5 – ( 1 bầu chọn )

Mời Bạn Đánh Giá