Dân tộc Tày – Địa Ốc Thông Thái

Trong bài viết này, những bạn hãy cùng Địa Ốc Thông Thái tìm hiểu và khám phá một cách chi tiết cụ thể về dân tộc bản địa Tày nhé. Các nội dung gồm có phong tục tập quán, hoạt động giải trí sản xuất, văn hóa truyền thống, phục trang, tổ chức triển khai hội đồng, tập tục cưới xin, sinh đẻ, ma chay của người Tày .

Tổng quan về người Tày

  • Tên gọi khác: Thổ, Ngạn, Phén, Thu Lao, Pa Dí.
  • Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái (ngữ hệ Thái – Ka Ðai).
  • Dân số: 1.845.492 người (Tổng điều tra dân số 2019).
  • Cư trú: Người Tày cư trú ở vùng thung lũng các tỉnh Ðông Bắc, từ Quảng Ninh, Bắc Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang đến Lào Cai, Yên Bái.
  • Lịch sử: Người Tày có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, có thể từ nửa cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên.

Trang phục truyền thống dân tộc TàyHình ảnh dân tộc Tày trong trang phục truyền thống. Tác giả: Nguyễn Minh Ngọc.

Trang phục truyền thống lịch sử của dân tộc bản địa Tày

Có đặc trưng riêng về phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ. Người Tày thường mặc quần áo vải bông nhuộm chàm .

Trang phục nam

Y phục của phái mạnh Tày gồm loại áo cách 4 thân ( slửa cỏm ), áo dài 5 thân, khăn đội đầu, quần và giày vải. Áo cánh 4 thân là loại xẻ ngực, cổ tròn cao, không cầu vai, xẻ tà, cài cúc vải ( 7 cái ) và hai túi nhỏ phía dưới 2 thân trước. Trong dịp tết, lễ, hội phái mạnh mặc thêm loại áo dài 5 thân xẻ nách phải, đơm cúc vải hay cúc đồng. Quần ( khóa ) cũng làm bằng vải sợi bông nhuộm chàm như áo, cắt theo kiễu quần đũng chéo, độ choãng vừa phải dài tới mắt cá chân. Quần có cạp rộng không luồn rút, khi mặc có dây buộc ngoài. Khăn đội đầu màu chàm ( 30 cm x 200 cm ) quấn trên đầu theo lối chữ nhân .

Trang phục nữ

Y phục của nữ thường gồm áo cánh, áo dài năm thân, quần váy, thắt lưng, khăn đội đầu, hài vải. Áo cánh là loại 4 thân xẻ ngực, cổ tròn, có hai túi nhỏ phía dưới hai vạt trước, thường được cắt may bằng vải chàm hoặc trắng. Khi đi hội trường được mặt lót phía trong áo dài. Vì vậy người Tày còn được gọi là cần slửa khao (người áo trắng) để phân biệt với người Nùng chỉ dùng màu chàm. Áo dài cũng là loại 5 thân, xẻ nách phải cài cúc vải hoặc đồng, cổ tròn ống tay và thân hẹp có eo. Trước đây phụ nữ mặc váy, nhưng gần đây phổ biến mặc quần; đó là loại quần về nguyên tắc cắt may giống nam giới kích thước có phần hẹp hơn. Khăn phụ nữ Tày cũng là loại khăn vuông màu chàm khi đội gập chéo giống kiểu ‘mỏ quạ’ của người Kinh. Nón của phụ nữ Tày khá độc đáo. Nón bằng nan tre lợp lá có mái nón bàng và rộng. Trang sức phụ nữ Tày đơn giản song có đủ các chủng loại cơ bản như vòng cổ, vòng tay, vòng chân, xà tích… Có nơi còn đeo túi vải.

Cái độc lạ đáng chăm sóc của phục trang Tày là lối dùng màu chàm phổ cập, như nhau trên phục trang nam và nữ cũng như lối mặc áo lót trắng bên trong áo ngoài màu chàm. Cái quan tâm không phải là lối tạo dáng mà là phong thái mỹ thuật như đã nói trên. Nhiều tộc người cũng dùng màu chàm nhưng còn gia công trang trí những màu khác trên phục trang, ở người Tày hầu hết những màu ngũ sắc được dùng trong hoa văn mặt chăn hay những tấm thổ cẩm. Riêng nhóm Pa dí ( Tỉnh Lào Cai ) có phong thái tạo dáng và trang trí khá độc lạ ở lối đội khăn và y phục .

Nhà của người Tày

Người Tày thích sống thành bản làng đông đúc, nhiều bản có tới hàng trăm nóc nhà .
Ngôi nhà truyền thống lịch sử của người Tày là nhà sàn có bộ sườn làm theo kiểu vì kèo 4, 5, 6 hoặc 7 hàng cột. Nhà có 2 hoặc 4 mái lợp ngói, tranh hay lá cọ. Xung quanh nhà thưng ván gỗ hoặc che bằng liếp nứa. Trong nhà phân biệt phòng nam ở ngoài, nữ ở trong buồng .

Tập tục khi làm nhà mới

Khi làm nhà phải chọn đất xem hướng, xem tuổi, chọn ngày tốt. Trong ngày vào nhà mới chủ mái ấm gia đình phải nhóm lửa và giữ ngọn lửa cháy suốt đêm đến sáng hôm sau .

Hoạt động sản xuất – kinh tế tài chính

Người Tày là dân cư nông nghiệp có truyền thống lịch sử làm ruộng nước, từ truyền kiếp đã biết thâm canh và vận dụng thoáng đãng những giải pháp thuỷ lợi như đào mương, bắc máng, đắp phai, làm cọn lấy nước tưới ruộng. Họ có tập quán đập lúa ở ngoài đồng trên những máng gỗ mà họ gọi là loỏng rồi mới dùng dậu gánh thóc về nhà. Ngoài lúa nước người Tày còn trồng lúa khô, hoa màu, cây ăn quả … Chăn nuôi tăng trưởng với nhiều loại gia súc, gia cầm nhưng cách nuôi thả rông cho đến nay vẫn còn khá thông dụng. Các nghề thủ công bằng tay mái ấm gia đình được quan tâm. Nổi tiếng nhất là nghề dệt thổ cẩm với nhiều loại hoa văn đẹp và độc lạ. Chợ là một hoạt động giải trí kinh tế tài chính quan trọng .

Phương tiện luân chuyển

Với những thứ nhỏ, gọn người Tày thường cho vào dậu để gánh hoặc cho vào túi vải để đeo trên vai, còn so với những thứ to, cồng kềnh thì dùng sức người khiêng vác hoặc dùng trâu kéo. Ngoài ra, họ còn dùng, mảng để chuyên chở .

Tổ chức hội đồng người Tày

Bản của người Tày thường ở chân núi hay ven suối. Tên bản thường gọi theo tên đồi núi, đồng ruộng, khúc sông. Mỗi bản có từ 15 đến 20 nóc nhà. Bản lớn chia ra nhiều xóm nhỏ .

Quan hệ xã hội

Chế độ quằng là hình thức tổ chức triển khai xã hội đặc trưng theo kiểu phong kiến sơ kỳ mang đặc thù quý tộc, thế tập, cha truyền con nối .
Trong khoanh vùng phạm vi thống trị của mình quằng là người chiếm hữu hàng loạt ruộng đất, rừng núi, sông suối … do đó có quyền chi phối những người sống trên mảnh đất đó và bóc lột họ bằng tô lao dịch, bắt phải đến lao động không công và tô hiện vật, buộc phải cống nạp. Chế độ quằng Open từ rất sớm và sống sót dai dẳng mãi đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX .

Văn hóa nghệ thuật và thẩm mỹ

Người Tày có một nền văn nghệ truyền thống đa dạng chủng loại, đủ những thể loại thơ, ca, múa nhạc … Tục ngữ, ca dao chiếm một khối lượng đáng kể .
Người Tày có nhiều làn điệu dân ca như lượn, phong slư, phuối pác, phuối rọi, vén eng … Lượn gồm lượn cọi, lượn slương, lượn then, lượn nàng ới … là lối hát giao duyên được phổ cập thoáng đãng ở nhiều vùng. Người ta thường lượn trong hội lồng tồng, trong đám cưới, mừng nhà mới hay khi có khách đến bản. Ngoài múa trong nghi lễ ở 1 số ít địa phương có múa rối với những con rối bằng gỗ khá độc lạ .
Người Tày mến khách, cởi mở, dễ làm quen và thích trò chuyện. Họ rất trọng người cùng tuổi, khi đã kết nghĩa bè bạn thì coi nhau như đồng đội ruột thịt, bà con thân thích của mình .

Văn hóa ẩm thực – món ăn tiêu biểu vượt trội

Trước kia, ở 1 số ít nơi, người Tày ăn nếp là chính và phần đông mái ấm gia đình nào cũng có ninh và chõ đồ xôi. Trong những ngày tết, đợt nghỉ lễ thường làm nhiều loại bánh trái như bánh chưng, bánh giày, bánh gai, bánh dợm, bánh gio, bánh rán, bánh trôi, bánh khảo … Ðặc biệt có loại bánh bột mê hoặc nhân bằng trứng kiến và cốm được làm từ thóc nếp non hơ lửa, hoặc rang rồi đem giã .

Phong tục hôn nhân gia đình của người Tày

Gia đình người Tày thường quí con trai hơn và có qui định rõ ràng trong quan hệ giữa những thành viên trong nhà. Vợ chồng yêu thương nhau, ít ly hôn. Ðã từ lâu không còn tục ở rể .

Phong tục cưới hỏi của người Tày

Nam nữ được tự do yêu đương, tìm hiểu và khám phá nhưng có thành vợ thành chồng hay không lại tuỳ thuộc vào cha mẹ hai bên và “ số mệnh ” của họ có hợp nhau hay không lại tuỳ thuộc vào cha mẹ hai bên và “ số mệnh ” của họ có hợp nhau hay không. Vì thế trong quy trình đi tới hôn nhân gia đình phải có bước nhà trai xin lá số của cô gái về so với lá số của con mình. Sau khi cưới, cô dâu ở nhà cha mẹ đẻ cho đến khi có mang sắp đến ngày sinh nở mới về ở hẳn bên nhà chồng .




Tục sinh đẻ của người Tày

Khi có mang cũng như trong thời gian đầu sau khi đẻ, người phụ nữ phải kiêng cữ nhiều thứ khác nhau với ước muốn được mẹ tròn, con vuông, đứa bé chóng lớn, khoẻ mạnh và tránh được những vía độc hại.

Sau khi sinh được 3 ngày cúng tẩy vía và lập bàn thờ cúng bà mụ. Khi đầy tháng tổ chức triển khai lễ ăn mừng và đặt tên cho trẻ .

Phong tục tang ma của người Tày

Ðám ma thường được tổ chức triển khai linh đình với nhiều nghi lễ nhằm mục đích mục tiêu báo hiếu và đưa hồn người chết về bên kia quốc tế. Sau khi chôn cất 3 năm làm lễ mãn tang, đưa hồn người chết lên bàn thờ cúng tổ tiên. Hàng năm tổ chức triển khai cúng giỗ vào một ngày nhất định .

Phong tục thờ cúng của người Tày

Người Tày đa phần thờ cúng tổ tiên. Ngoài ra còn thờ cúng ông thổ ông địa, vua bếp, bà mụ .

Phong tục ngày tết

Hàng năm có nhiều ngày tết với những ý nghĩa khác nhau. Tết Nguyên đán, khởi đầu năm mới và tết rằm tháng 7, cúng những vong hồn là những tết lớn được tổ chức triển khai linh đình hơn cả. Tết gọi hồn trâu bò tổ chức triển khai vào mùng 6 tháng 6 âm lịch, sau vụ cấy và tết cơm mới, tổ chức triển khai trước khi thu hoạch là những cái tết rất đặc trưng cho dân nông nghiệp trồng lúa nước .

Lịch của người Tày

Người Tày theo âm lịch .

Chữ viết và học tập của người Tày

Chữ nôm Tày thiết kế xây dựng trên mẫu tự tượng hình, gần giống chữ nôm Việt sinh ra khoảng chừng thế kỷ XV được dùng để ghi chép truyện thơ, bài hát, bài cúng … Chữ Tày-Nùng dựa trên cơ sở vần âm La-tinh sinh ra năm 1960 và sống sót đến giữa năm 80 được dùng trong những trường đại trà phổ thông cấp I vùng có người Tày, Nùng cư trú .

Lễ hội và đi dạo của người Tày

Trong ngày hội lồng tồng ở nhiều nơi tổ chức triển khai ném còn, đánh cầu lông, kéo co, múa sư tử, đánh cờ tướng … Ngày thường trẻ nhỏ đánh quay, đánh khăng, đánh chắt, chơi ô …

5/5 – ( 2 bầu chọn )

Mời Bạn Đánh Giá