Đăk Tô – Wikipedia tiếng Việt

Đăk Tô
Huyện
Huyện Đăk Tô
Hành chính
Quốc gia Việt Nam
Vùng Tây Nguyên
Tỉnh Kon Tum
Huyện lỵ Thị trấn Đăk Tô
Trụ sở UBND số 217 Lê Duẩn, thị trấn Đăk Tô
Phân chia hành chính 1 thị trấn, 8 xã
Tổ chức lãnh đạo
Chủ tịch UBND Đặng Hoàng Nam
Chủ tịch HĐND Bùi Tiến Lý
Bí thư Huyện ủy A Hơn
Địa lý
Tọa độ:
Bản đồ huyện Đăk Tô
Đăk Tô trên bản đồ Việt NamĐăk TôĐăk Tô

Vị trí huyện Đăk Tô trên bản đồ Việt Nam

Diện tích 509,24 km²
Dân số (2019)
Tổng cộng 47.544 người[1]
Thành thị 13.561 người (29%)
Nông thôn 33.983 người (71%)
Mật độ 93 người/km²
Khác
Mã hành chính 612[2]
Biển số xe 82-F1
Website huyendakto.kontum.gov.vn

Đăk Tô hay Đắc Tô (còn viết là Dakto) là một huyện thuộc tỉnh Kon Tum, Việt Nam.

Huyện Đăk Tô nằm ở phía bắc tỉnh Kon Tum, có vị trí địa lý :

  • Phía tây giáp huyện Ngọc Hồi
  • Phía nam giáp huyện Sa Thầy
  • Phía đông giáp huyện Đăk Hà
  • Phía bắc giáp huyện Tu Mơ Rông.

Huyện Đăk Tô có diện tích quy hoạnh 509,24 km², dân số năm 2019 là 47.544 người [ 1 ], tỷ lệ dân số đạt 93 người / km² .
Huyện Đắk Tô có 9 đơn vị chức năng hành chính cấp xã thường trực, gồm có có thị xã Đăk Tô ( huyện lỵ ) và 8 xã : Diên Bình, Đăk Rơ Nga, Đăk Trăm, Kon Đào, Ngọk Tụ, Pô Kô, Tân Cảnh, Văn Lem .
Đăk Tô là tên gọi của dòng suối nước nóng trong vùng cư trú của đồng bào dân tộc bản địa Sedang ( hay Xơ Đăng, tên gọi này xuất phát từ cách phát âm chỉ người địa phương là / s’teng / ). Trong tổ chức triển khai xã hội truyền thống lịch sử, người Sedang cư trú thành từng làng ; làng của người Sedang thường gắn với lưu vực những con sông dòng suối hay quả đồi, ngọn núi và tên gọi của làng cũng được đặt theo tên địa điểm những ngọn núi, hay dòng sông con suối đó. Đăk Tô là tên gọi của dòng suối nước nóng, đồng thời cũng là tên gọi của làng người Xê Đăng có nguồn gốc truyền kiếp ở vùng này. Khi đơn vị chức năng hành chính tiên phong được thiết lập ở vùng đất này đã lấy Đăk Tô làm tên gọi địa điểm chính thức .

Thời Pháp thuộc[sửa|sửa mã nguồn]

Trước thế kỷ XX, hội đồng người Sedang ở Đăk Tô đã định hình thành một vùng cư trú tập trung chuyên sâu khá to lớn. Trong những năm đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp sau khi xâm lược lan rộng ra khoanh vùng phạm vi chiếm đóng trên địa phận tỉnh Kon Tum thì Đăk Tô là vùng đất sớm được thực dân Pháp tìm đến. Đầu những năm 1920, Pháp thiết lập ở Kon Tum những đồn binh để trấn áp những dân cư địa phương trong vùng, quản lý những vùng đất mới mở. Đồn Đăk Tô được khởi lập từ năm 1920 do quan đồn người Pháp là Bui Ron trấn giữ. Đồn này triển khai cả hai công dụng về quân sự chiến lược lẫn dân sự. Chính đây là nền tảng cơ sở xây dựng nên đơn vị chức năng hành chính Đăk Tô sau này .Đến trước năm 1945, sau khi đại lý hành chính An Khê được tách khỏi tỉnh Kon Tum nhập về tỉnh Pleiku, thực dân pháp cũng đã phân loại lại địa giới hành chính ở Kon Tum, đồng thời phân cấp về đơn vị chức năng hành chính. Tổng Tân Hương ( nay là Thành phố Kon Tum ) được đổi thành thị trấn TT của tỉnh lỵ ; đồng thời thiết lập những huyện là Đăk Tô, Đăk Glei và Kon Plong. Huyện Đăk Tô lúc mới hình thành ôm trọn phần đất cư trú của người Sedang ở vùng TT của tỉnh nhưng ranh giới hành chính chỉ mang tính ước định chưa đơn cử .Tháng 8 năm 1945, Đăk Tô là một trong tổng số 4 huyện thuộc tỉnh Kon Tum. Bộ máy hành chính của huyện lúc đó chỉ mang tính đại diện thay mặt .Tháng 6 năm 1946, thực dân Pháp tái chiếm lại tỉnh Kon Tum, vận dụng chính sách trực trị cho đến tháng 2 năm 1954. Suốt trong thời hạn đó, Pháp lan rộng ra khoanh vùng phạm vi chiếm đóng quản lý, kiến thiết xây dựng đồn và Q. lỵ Đăk Tô. Hệ thống đồn bót ở những vùng trọng điểm lấy cứ điểm Đăk Tô làm TT do tên đồn trưởng là một sĩ quan người Pháp quản lý chung. Dưới là những chủ làng chánh tổng quản lý .

Chính quyền cách mạng[sửa|sửa mã nguồn]

Cũng thời hạn trên ( 1946 – 1954 ) ngoài vùng chiếm đóng trấn áp của người Pháp là vùng cơ sở, khu du kích, địa thế căn cứ kháng chiến của trào lưu cách mạng địa phương huyện Đăk Tô. Theo phân cấp quản trị thì từ 1950, huyện Đăk Tô là địa phận khu 2, một trong 7 khu được xây dựng thuộc tỉnh Gia – Kon. Từ năm 1952 vùng địa thế căn cứ khu 2 ( Đăk Tô ) được tách ra ở hai phía : phía đông nhập về huyện Kon Plong ; phía bắc nhập với khu đông đường 14 ( huyện Đăk Glei ). Tháng 2 năm 1954, ta tiến công và giải phóng toàn huyện Đăk Tô. Từ tháng 2 năm 1954 đến tháng 7 năm 1954, huyện Đăk Tô nằm trong địa phận khu 6 mới được xây dựng và một phần địa phận khu 2 ( cũ ) trước đó, thuộc quyền quản trị của chính quyền sở tại cách mạng .

Quốc gia Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Tháng 7 năm 1954, Hiệp định Genève được ký kết. Tháng 10 năm 1954, Đăk Tô tập trung chuyển quân, chính quyền sở tại cách mạng giải thể, tổ chức triển khai Đảng rút vào hoạt động giải trí bí hiểm. Quốc gia Nước Ta tiếp quản huyện Đăk Tô .

Nước Ta Cộng hòa[sửa|sửa mã nguồn]

Năm 1955, chính quyền sở tại Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam sau khi củng cố quyền lực tối cao đã phân cấp hành chính ở tỉnh Kon Tum theo cơ cấu tổ chức : Toà hành chính tỉnh, dưới tỉnh là Q., rồi đến xã, làng. Từ năm 1955 đến cuối năm 1957, Đăk Tô là một Q. lớn thường trực Toà hành chính tỉnh Kon Tum. Thời kỳ này Đăk Tô kiến thiết xây dựng thành một TT hậu cứ lớn phòng thủ án ngữ mặt bắc tỉnh Kon Tum .Năm 1958, xây dựng Q. lỵ hành chính Tu Mơ Rông đóng đồn lớn Đăk Hà tại xã Đăk Hà cách Đăk Tô 25 km về phía đông bắc .Nhưng đến năm 1965 thì bãi bỏ Q. lỵ Tu Mơ Rông. Từ sau năm 1965, phân cấp hành chính của địch ở tỉnh Kon Tum có sự đổi khác. Đối với những khu vực thị xã, thị xã thì giảm Q. mà đặt phái viên hành chính. Về quân sự chiến lược ở vùng Q. lỵ, thì xây dựng chi khu, ở những vùng có phái viên hành chính thì thiết lập yếu khu. Theo đó, trên địa phận Đăk Tô có chi khu Đăk Tô và yếu khu Tu Mơ Rông .

Với Mùa hè đỏ lửa năm 1972, Đăk Tô trở thành chiến trường. Quân Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chiếm đóng được Đăk Tô – Tân Cảnh. Về mặt hành chính huyện Đăk Tô được thành lập với tên mật danh là H80, cho mãi đến 17 tháng 3 năm 1975, khi quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hoàn toàn tiếp thu tỉnh Kon Tum. H80 được đổi tên thành huyện Đăk Tô.

Sau năm 1975[sửa|sửa mã nguồn]

Tháng 10 năm 1975, ba tỉnh Pleiku, Phú Bổn và Kon Tum sáp nhập thành tỉnh Gia Lai – Kon Tum, huyện Đắk Tô thuộc tỉnh Gia Lai – Kon Tum, khởi đầu gồm có 18 xã : Đắk Ang, Đắk Na, Đắk Pxi, Đắk Sao, Đắk Tơ Kan, Đắk Xú, Diên Bình, Kon Đào, Măng Xăng, Mô Rai, Ngọk Lây, Ngọk Tụ, Ngọk Yêu, Pô Kô, Pờ Y, Rơ Kơi, Tân Cảnh và Tu Mơ Rông .Ngày 10 tháng 10 năm 1978, tách 4 xã : Rơ Kơi, Mô Rai, Pờ Y và Đắk Xú để xây dựng huyện Sa Thầy theo Quyết định số 254 – CP của Hội đồng nhà nước [ 3 ], huyện Đắk Tô còn lại 14 xã .Ngày 29 tháng 10 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 122 – HĐBT [ 4 ] về việc :

  • Chia xã Đắk Tơ Kan thành 2 xã: Đắk Tơ Kan và Văn Lem
  • Chia xã Đắk Pxi thành 2 xã: Đắk Pxi và Đắk Hring
  • Chia xã Tu Mơ Rông thành 2 xã: Tu Mơ Rông và Đắk Hà.

Ngày 30 tháng 5 năm 1988, tách những thôn 2, 3 và 4 của xã Tân Cảnh để xây dựng thị xã Đăk Tô ( thị xã huyện lỵ huyện Đắk Tô ), thị xã Đắk Tô có 2.530 hécta diện tích quy hoạnh tự nhiên và 4.818 nhân khẩu. [ 5 ]Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Kon Tum được tái lập, huyện Đắk Tô thuộc tỉnh Kon Tum. [ 6 ]Ngày 15 tháng 10 năm 1991, kiểm soát và điều chỉnh 13.864 hécta diện tích quy hoạnh tự nhiên và 1.785 nhân khẩu của xã Đắk Ang sang thường trực huyện Ngọc Hồi. [ 7 ]Huyện Đăk Tô còn 192.146 hécta diện tích quy hoạnh tự nhiên và 43.173 nhân khẩu, gồm có thị xã Đăk Tô và 16 xã : Ngọk Lây, Ngọk Yêu, Đăk Hring, Đăk Pxi, Măng Xăng, Đăk Sao, Đăk Na, Ngọk Tụ, Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình, Kon Đào, Đăk Hà .Ngày 24 tháng 3 năm 1994, kiểm soát và điều chỉnh 35.356 hécta diện tích quy hoạnh tự nhiên với 5.158 nhân khẩu của 2 xã : Đắk Pxi và Đắk Hring sang thường trực huyện Đắk Hà. [ 8 ]Huyện Đăk Tô còn lại 157.781,2 hécta diện tích quy hoạnh tự nhiên với 38.580 nhân khẩu với 15 đơn vị chức năng hành chính thường trực, gồm có thị xã Đăk Tô và 14 xã : Ngọk Lây, Ngọk Yêu, Măng Xăng, Đăk Sao, Đăk Na, Ngọk Tụ, Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình, Kon Đào, Đăk Hà .Ngày 13 tháng 7 năm 2001, nhà nước phát hành Nghị định số 40/2001 / NĐ-CP [ 9 ] về việc :

  • Thành lập xã Măng Ri trên cơ sở 3.497 ha diện tích tự nhiên và 1.945 nhân khẩu của xã Măng Xăng
  • Xã Măng Xăng còn lại 5.893 ha diện tích tự nhiên với 1.871 nhân khẩu và đổi tên thành xã Tê Xăng
  • Thành lập xã Văn Xuôi trên cơ sở 9.130 ha diện tích tự nhiên và 1.967 nhân khẩu của xã Ngọk Yêu.

Cuối năm 2004, huyện Đắk Tô có 17 đơn vị chức năng hành chính cấp xã thường trực, gồm có thị xã Đắk Tô và 16 xã : Đắk Hà, Đắk Na, Đắk Sao, Đắk Tơ Kan, Diên Bình, Kon Đào, Măng Ri, Ngọk Lây, Ngọk Tụ, Ngọk Yêu, Pô Kô, Tân Cảnh, Tê Xăng, Tu Mơ Rông, Văn Lem, Văn Xuôi .Ngày 9 tháng 6 năm 2005, nhà nước phát hành Nghị định 76/2005 / NĐ-CP [ 10 ] về việc :

  • Thành lập xã Đắk Rơ Nga trên cơ sở 11.320 ha diện tích tự nhiên và 2.208 nhân khẩu của xã Ngọk Tụ, Xã Đắk Rơ Nga có 11.320 ha diện tích tự nhiên và 2.208 nhân khẩu.
  • Thành lập xã Đắk Trăm trên cơ sở 5.277 ha diện tích tự nhiên và 3.036 nhân khẩu của xã Văn Lem, Xã Đắk Trăm có 5.277 ha diện tích tự nhiên và 3.036 nhân khẩu.
  • Thành lập xã Đắk Rơ Ông trên cơ sở 6.807 ha diện tích tự nhiên và 2.619 nhân khẩu của xã Đắk Tờ Kan, Xã Đắk Rơ Ông có 6.807 ha diện tích tự nhiên và 2.619 nhân khẩu.
  • Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
    • Xã Ngọk Tụ còn lại 4.730 ha diện tích tự nhiên và 2.215 nhân khẩu.
    • Xã Văn Lem còn lại 4.463 ha diện tích tự nhiên và 1.731 nhân khẩu.
    • Xã Đắk Tờ Kan còn lại 6.443 ha diện tích tự nhiên và 2.215 nhân khẩu.
  • Điều chỉnh 86.170 ha diện tích tự nhiên và 21.486 nhân khẩu (bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 11 xã: Đắk Hà, Tu Mơ Rông, Măng Ri, Ngọk Lây, Tê Xăng, Văn Xuôi, Ngọk Yêu, Đắk Tờ Kan, Đắk Rơ Ông, Đắk Na và Đắk Sao) thuộc huyện Đắk Tô để thành lập huyện Tu Mơ Rông.

Huyện Đắk Tô còn lại 51.570 ha diện tích quy hoạnh tự nhiên và 29.015 nhân khẩu, có 9 đơn vị chức năng hành chính thường trực, gồm có 8 xã : Diên Bình, Tân Cảnh, Kon Đào, Ngọk Tụ, Đắk Rơ Nga, Văn Lem, Đắk Trăm, Pô Kô và thị xã Đắk Tô .Ngày 9 tháng 6 năm 2008, nhà nước phát hành Nghị định số 74/2008 / NĐ-CP [ 11 ]. Theo đó :

  • Điều chỉnh 380 ha diện tích tự nhiên của xã Pô Kô về xã Hơ Moong thuộc huyện Sa Thầy quản lý
  • Điều chỉnh 520 ha diện tích tự nhiên, 762 nhân khẩu của xã Pô Kô và 72 ha diện tích tự nhiên, 1.263 nhân khẩu của xã Diên Bình về thị trấn Đắk Tô quản lý
  • Điều chỉnh 1.190 ha diện tích tự nhiên và 654 nhân khẩu của xã Pô Kô về xã Diên Bình quản lý.
  • Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
    • Xã Pô Kô có 8.081 ha diện tích tự nhiên và 1.837 nhân khẩu.
    • Xã Diên Bình có 4.717,20 ha diện tích tự nhiên và 5.367 nhân khẩu.
    • Thị trấn Đắk Tô có 3.994,40 ha diện tích tự nhiên và 10.869 nhân khẩu.

Huyện Đăk Tô có 9 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Đăk Tô (huyện lỵ) và 8 xã: Đắk Rơ Nga, Đắk Trăm, Diên Bình, Kon Đào, Ngọk Tụ, Pô Kô, Tân Cảnh, Văn Lem với 50.640,47 ha diện tích tự nhiên và 36.965 nhân khẩu.

Đường bộ có Quốc lộ 14, chạy xuyên qua huyện theo hướng Tây Bắc-Đông Nam, từ huyện Ngọc Hồi tới huyện Đắk Hà. Thị trấn Đắk Tô nằm trên con đường này. Quốc lộ 40B dài 209 km Điểm đầu chạy từ Tam Thanh-Tam Kì-Quảng Nam qua huyện Tu Mơ Rông đến điểm cuối là thị xã Đăk Tô-Kon Tum .




Mời Bạn Đánh Giá