Dân tộc Ra Glai – Địa Ốc Thông Thái

Trang chủ » Bản Đồ » Dân tộc Ra Glai – Địa Ốc Thông Thái
Trong bài viết này, những bạn hãy cùng Địa Ốc Thông Thái khám phá một cách cụ thể về dân tộc bản địa Ra Glai nhé. Các nội dung gồm có phong tục tập quán, hoạt động giải trí sản xuất, văn hóa truyền thống, phục trang, tổ chức triển khai hội đồng, tập tục cưới xin, sinh đẻ, ma chay của người Ra Glai .

Tổng quan về người Ra Glai

  • Tên gọi khác: Ra Glây, Hai, Noana, La Vang.
  • Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Malayô – Pôlynêxia (ngữ hệ Nam Ðảo). Do có sự tiếp xúc với các dân tộc khác quanh vùng nên ở người Ra Glai đã xuất hiện tượng song ngữ và đa ngữ. Tiếng phổ thông hiện giữ một vai trò quan trọng, là ngôn ngữ giao tiếp của người dân nơi đây với những dân tộc cận cư khác.
  • Dân số: 146.613 người (Tổng điều tra dân số 2019).
  • Cư trú: Người Ra Glai ở trong vùng núi và thung lũng có độ cao từ 500-1000m, tập trung ở các huyện Ninh Sơn (Ninh Thuận), Bắc Bình (Bình Thuận) và một số nơi thuộc Phú Yên, Khánh Hoà, Lâm Ðồng.
  • Lịch sử: Người Ra Glai đã sinh sống lâu đời ở vùng miền Nam Trung bộ.

Trang phục truyền thống dân tộc Ra GlaiHình ảnh dân tộc Ra Glai trong trang phục truyền thống. Tác giả: Nguyễn Minh Ngọc.

Trang phục truyền thống cuội nguồn của dân tộc bản địa Ra Glai

Rất khó tìm thấy y phục truyền thống cuội nguồn của người Ra Glai mà phục trang của người Ra Glai chịu tác động ảnh hưởng khá đậm của những dân tộc bản địa trong cùng nhóm ngôn từ ( như Chăm, Ê Ðê … ) .. Ngày nay, đàn ông thì mặc quần âu và áo sơ mi, đàn bà mặc váy hoặc quần với áo bà ba. Thời thời xưa, đàn ông nơi đây ở trần, đóng một loại khố đơn thuần, không có hoa văn trang trí. Những ngày tiệc tùng truyền thống cuội nguồn, phụ nữ mặc áo dài, phía trên được ghép thành những ô vuông màu đỏ trắng xen kẽ nhau .

Nhà của người Ra Glai

Nhà sàn là nhà ở truyền thống cuội nguồn của người Ra Glai. Từ nền đất đến nhà sàn không cao quá một mét .

Trước đây, họ ở nhà sàn. Hiện nay, nhà đất đã khá phổ biến. Những căn nhà thường có dạng hình vuông, chỉ rộng chừng 12-14m2. Một vài nhà lớn hơn, có hình chữ nhật. Kỹ thuật lắp ghép rất đơn sơ, chủ yếu sử dụng chạc cây và dây buộc. Mái lợp bằng tranh hoặc lá mây. Vách được che bằng phên đan hay sử dụng đất trát.

Hoạt động sản xuất – kinh tế tài chính

Nghề làm rẫy luôn chi phối những hoạt động giải trí kinh tế tài chính khác. Trên rẫy đồng bào trỉa cả lúa, bắp, đậu, bầu bí và cây ăn trái. Rẫy được phát bằng chà gạc, rựa hoặc rìu. Cư dân sử dụng đoạn gỗ ngắn, nhọn đầu để trỉa giống, làm cỏ rẫy bằng chiếc cào nhỏ và thu hoạch lúa bằng tay … Rèn và đan lát là hai nghề thủ công bằng tay khá tăng trưởng … Chăn nuôi thông dụng với những đàn gia súc, gia cầm gồm trâu, lợn, gà, vịt … Ngày nay dân cư đã biết trồng cấy lúa nước .

Phương tiện luân chuyển

Như những dân tộc bản địa khác trên Trường Sơn – Tây Nguyên, phương tiện đi lại luân chuyển của người Ra Glai là gùi. Gùi được đan đơn thuần, không hoa văn trang trí. Gùi có những kích cỡ khác nhau, tương thích với đôi vai của từng người và từng việc làm đơn cử .

Tổ chức hội đồng người Ra Glai

Người Ra Glai sống thành từng pa-lây ( làng ) trên khu đất cao, phẳng phiu và gần nguồn nước. Số thành viên trong nhà thường gồm bố, mẹ và những con chưa lập mái ấm gia đình. Ðứng đầu pa-lây là pô pa-lây ( trưởng làng ), thường đó là người có công khai phá đất tiên phong. Trưởng làng có nghĩa vụ và trách nhiệm làm lễ cúng trời đất khi bị hạn hán nặng .

Quan hệ xã hội

Mỗi làng là nơi sinh sống của nhiều dòng họ. Trong những trường hợp thiết yếu ” Hội đồng già làng ” hình thành dựa trên sự thừa nhận của mọi thành viên trong làng. Mỗi đơn vị chức năng cư trú đều có một người đứng đầu, là người có công tìm đất lập làng. Khi nhiều làng cùng sinh tụ trên một vùng rừng núi thì ở đó có một người là chủ núi bên cạnh những chủ làng … Tầng lớp thày cúng cũng đã hình thành. Tuy nhiên, mọi quan hệ xã hội của người Ra Glai trước kia và lúc bấy giờ đều chịu sự chi phối của chế mái ấm gia đình mẫu hệ .

Văn hóa nghệ thuật và thẩm mỹ

Người Ra Glai có những trường ca, truyện truyền thuyết thần thoại, truyện cổ tích mang giá trị lịch sử dân tộc, thẩm mỹ và nghệ thuật và có tính giáo dục thâm thúy .
Hình thức hát đối đáp khá phổ cập trong hoạt động và sinh hoạt văn nghệ. Nhạc cụ của người Ra Glai gồm nhiều loại, ngoài chiêng, cồng còn có đàn bầu, kèn môi, đàn ống tre … _x000D_Người Ra Glai cũng là dân cư biết sử dụng những thanh đá kêu, ghép thành bộ thường gọi là đàn đá, đánh thay chiêng, khá độc lạ và lý thú .
Hàng năm sau mùa thu hoạch, cả làng quy tụ thịt trâu, bò, lợn để tạ ơn Giàng ( thần ) và ăn mừng lúa mới .

Văn hóa ẩm thực – món ăn tiêu biểu vượt trội

Sáng và chiều là hai bữa ăn chính. Cơm trưa thường được mang lên rẫy. Canh nấu lẫn thịt, cá và những loại rau là món ăn được ưa thích. Ðồ uống gồm nước lã đựng trong vỏ bầu khô và rượu cần. Thuốc lá tự thái, quấn trong vỏ bắp ngô được dùng phổ cập trong những mái ấm gia đình .

Phong tục hôn nhân gia đình của người Ra Glai

Trong xã hội người Ra Glai còn sống sót chính sách mẫu hệ, còn tính theo dòng họ mẹ. Mẹ hay vợ là chủ nhà có quyền quyết định hành động trong mái ấm gia đình. Cô gái nếu ưng thuận chàng trai nào thì nói với cha mẹ lo lễ cưới chồng. Trong hôn nhân gia đình ngoài quyền của người mẹ, lời nói của ông cậu khá quan trọng .
Người Ra Glai có nhiều dòng họ : Chăm Ma-Léc, Pi Năng, Pu Pươi, Asah, Ka-Tơ … trong đó họ Chăm Ma-Léc là đông hơn cả. Mỗi họ đều có một sự tích, thần thoại cổ xưa kể về nguồn gốc của họ mình .

Phong tục cưới hỏi của người Ra Glai

Tình yêu của trai gái trước hôn nhân gia đình được người Ra Glai tôn trọng. Việc cưới xin phải trải qua nhiều bước, nhiều thủ tục khá phức tạp. Lễ cưới được thực thi cả ở hai bên mái ấm gia đình : nhà gái trước, nhà trai sau. Quan trọng nhất trong lễ cưới là nghi thức trải chiếu cho cô dâu, chú rể. Cô dâu, chú rể ngồi trên chiếu này để hai ông cậu của hai bên cúng trình với tổ tiên, thần linh về việc cưới xin. Cũng chính trên chiếc chiếu này, họ ăn chung bữa cơm tiên phong trước sự tận mắt chứng kiến của hai họ. Sau lễ cưới, việc cư trú bên vợ đang còn thông dụng .

Tục sinh đẻ của người Ra Glai

Trước và sau khi sinh nở, phụ nữ Ra Glai kiêng một số thức ăn, không nói tên một vài loài thú và tránh làm những công việc nặng nhọc. Họ được chồng dựng cho một căn nhà nhỏ ở bìa rừng để sinh đẻ. Họ đẻ ngồi và tự mình giải quyết các công việc khi sinh. Một số nơi, sản phụ được sự giúp đỡ của một người đàn bà giàu kinh nghiệm. Khi sinh xong, người mẹ bế con về nhà và khoảng 7 ngày sau họ tiếp tục làm các công việc như bình thường. Ngày nay, phụ nữ nơi đây đã đến sinh đẻ ở trạm xá, với sự giúp đỡ của các nữ hộ sinh.

Phong tục tang ma của người Ra Glai

Người chết được quấn trong vải hoặc quần áo cũ rồi đặt trong quan tài bằng thân cây rỗng hay quấn bằng vỏ cây là tuỳ theo mức giàu nghèo của mái ấm gia đình. Người chết được chôn trên rẫy hoặc trong rừng, đầu hướng về phía tây. Khi có đủ điều kiện kèm theo về kinh tế tài chính người ta làm lễ bỏ mả, dựng nhà mồ cho người chết. Quanh nhà mồ được trồng những loại cây như : chuối, mía, dứa và khoai môn. Trên đỉnh nhà mồ còn có hình chiếc thuyền và những chú chim bông lau. Vật dụng thuộc về người chết được phá hỏng, đặt quanh nhà và trong nhà mồ .

Phong tục thờ cúng của người Ra Glai

Người Ra Glai cho rằng có một quốc tế thần linh bao quanh và vượt ra ngoài hiểu biết của họ. Các vị thần đều hoàn toàn có thể bớt gây tai ương hay trợ giúp họ nếu được cúng tế và thỉnh cầu. Vong linh người chết là lực lượng siêu nhiên gây cho họ nhiều sợ hãi nhất. Cư dân còn tin vào sự linh hoá của những loại quái vật … Vì vậy, hàng năm liên tục diễn ra những nghi lễ cúng bái với việc hiến tế để mong thần linh trợ giúp. Việc cúng tế này đã có sự tham gia của lớp thầy cúng, họ đang dần tách khỏi lao động và coi cúng bái như một nghề nghiệp chính thức .




Phong tục ngày tết

Theo chu kỳ luân hồi sản xuất, người Ra Glai thường thực thi những nghi lễ khi chọn rẫy, phát và đốt rẫy, gieo trỉa và thu hoạch. Theo chu kỳ luân hồi đời người, đó là những lễ tiết khi sinh nở, lúc ốm đau, rồi cưới xin, ma chay … Những nghi lễ lớn trong năm thường tập trung chuyên sâu vào khoảng chừng tháng 1-2 dương lịch, khi đã thu hoạch rẫy, gồm cả lễ mừng thu hoạch, cưới xin và lễ bỏ mả. Ðây chính là những ngày tết của dân cư vùng này .

5/5 – ( 1 bầu chọn )

Mời Bạn Đánh Giá